काठमाडौं । नेपाल राष्ट्र बैंक ले चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को फागुन मसान्तसम्मको वित्तीय प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्दै रेमिट्यान्स आप्रवाह उल्लेख्य रूपमा बढे पनि बाह्य क्षेत्र अझै दबाबमा रहेको जनाएको छ ।

प्रतिवेदनअनुसार समीक्षा अवधिमा विदेशमा कार्यरत नेपालीबाट ८ खर्ब ८७ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी रेमिट्यान्स भित्रिएको छ, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा उल्लेख्य वृद्धि हो । तर सोही अवधिमा मुलुकबाट बाहिरिने रकम उच्च दरले बढ्दा शोधनान्तर स्थिति र व्यापार सन्तुलनमा चुनौती कायमै रहेको राष्ट्र बैंकको विश्लेषण छ ।

८ महिनाको अवधिमा विभिन्न माध्यमबाट करिब १६ खर्ब रुपैयाँभन्दा बढी रकम बाहिरिएको तथ्यांकले देखाएको छ । भित्रिने र बाहिरिने रकमबीचको ठूलो अन्तरका कारण करिब १५ खर्ब ९१ अर्ब रुपैयाँको खुद घाटा व्यहोर्नुपरेको उल्लेख गरिएको छ ।

विशेषगरी आयात भुक्तानी र सेवा शुल्कका कारण विदेशी मुद्रा बाहिरिने दर बढेको देखिन्छ । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा पनि बाहिरिने रकम उच्च रहेको भए तापनि चालु वर्षमा यो दर अझ तीव्र गतिमा बढेको छ ।

राष्ट्र बैंकले वैदेशिक रोजगारीमा जाने नेपालीको संख्या बढ्दा रेमिट्यान्समा सुधार आएको भए पनि आन्तरिक उत्पादन कमजोर हुँदा उपभोग्य वस्तुको आयातमा निर्भरता बढेको औंल्याएको छ । यसले रेमिट्यान्समार्फत आएको विदेशी मुद्रा पुनः आयातकै माध्यमबाट बाहिरिने प्रवृत्ति बढाएको देखिएको छ ।

विगत तीन वर्षको तथ्यांक विश्लेषण गर्दा खुद घाटा निरन्तर बढ्दो क्रममा रहेको छ । चालु वर्षमा यस्तो घाटा उल्लेख्य रूपमा बढेर नयाँ उचाइमा पुगेको छ, जसले बाह्य क्षेत्र व्यवस्थापनमा थप चुनौती सिर्जना गरेको छ ।

राष्ट्र बैंकले विलासी वस्तुको आयात नियन्त्रण र आन्तरिक उत्पादन प्रवर्द्धनका लागि नीति लिएको जनाए पनि बजारको माग र मूल्यवृद्धिका कारण अपेक्षित सुधार हुन सकेको छैन । आगामी दिनमा विदेशी विनिमय सञ्चिति र शोधनान्तर सन्तुलन कायम गर्न मौद्रिक उपकरणहरू प्रभावकारी रूपमा प्रयोग गरिने संकेत गरिएको छ ।

समग्रमा रेमिट्यान्सको बढ्दो दरले केही राहत दिएको भए पनि आयातमा निर्भरता उच्च रहँदा बाह्य क्षेत्र जोखिमपूर्ण बन्दै गएको देखिन्छ । यस्तो अवस्थामा आयात प्रतिस्थापन र निर्यात प्रवर्द्धनका लागि ठोस कदम चाल्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याइएको छ ।