काठमाडौं । संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले नेपाललगायत विकासशील तथा ग्लोबल साउथका मुलुकहरूले जलवायु परिवर्तन र आर्थिक असमानताको गम्भीर असर भोगिरहेको बताएका छन् । जलवायु परिवर्तनमा न्यून योगदान गरेका यस्ता मुलुकहरूले त्यसको सबैभन्दा ठूलो मूल्य चुकाउनुपरेको उनको भनाइ छ ।

संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभामा वार्षिक प्रतिवेदन प्रस्तुत गर्दै गुटेरेसले विश्वमा केही व्यक्तिसँग अभूतपूर्व स्तरको सम्पत्ति केन्द्रित हुँदा लाखौँ मानिस अझै आधारभूत आवश्यकताबाट वञ्चित रहेको बताए । असमानता केवल आर्थिक विषय नभई अवसर, स्रोत तथा आत्मनिर्णयको अधिकारसँग समेत जोडिएको उनले उल्लेख गरे ।

अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय प्रणालीले विकासशील मुलुकहरूलाई ऋणको बोझमा पारेको र त्यही समयमा उनीहरूले जलवायुजन्य विपत्तिको सामना गर्नुपरेको गुटेरेसले बताए । उनले ऋण राहत प्रक्रिया तीव्र बनाउन, बहुपक्षीय विकास बैंकहरूलाई थप प्रभावकारी बनाउन तथा अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषले सिर्जना गरेको विशेष रेखाचित्र अधिकारमा सबै मुलुकको न्यायोचित पहुँच सुनिश्चित गर्नुपर्नेमा जोड दिए ।

नेपालको हिमाली क्षेत्रलाई उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गर्दै गुटेरेसले तीन वर्षअघि सगरमाथाको काखबाट दिएको जलवायु चेतावनी अहिले वास्तविकतामा परिणत भइरहेको बताए । हिमालमा हिउँ तीव्र गतिमा पग्लिरहेको विषयमा आफूले त्यतिबेलै विश्वलाई सचेत गराएको स्मरण गर्दै उनले नेपालमा देखिएका पछिल्ला विपत्तिले जलवायु परिवर्तनका असर अपेक्षा गरिएभन्दा छिटो र व्यापक रूपमा देखिन थालेको पुष्टि गरेको बताए ।

जलवायु परिवर्तनको मूल्य कमजोर तथा कम जिम्मेवार मुलुकहरूले चुकाउनुपरेको भन्दै उनले जलवायु न्याय सुनिश्चित हुनुपर्ने बताए । प्रदूषण फैलाउनेहरूले त्यसको मूल्य तिर्नुपर्ने र जलवायु परिवर्तनबाट प्रभावित कमजोर मुलुकहरूले न्याय पाउनुपर्ने उनको भनाइ छ ।

जलवायु परिवर्तनसँग जुध्न आवश्यक आर्थिक स्रोत पर्याप्त नभएको उल्लेख गर्दै गुटेरेसले विकसित मुलुकहरूले जलवायु वित्तसम्बन्धी आफ्ना प्रतिबद्धता पूरा गर्नुपर्ने बताए । अनुकूलनका लागि उपलब्ध वित्तीय सहयोग तीन गुणासम्म बढाउन तथा ‘हानि तथा नोक्सानी कोष’लाई प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन गर्नुपर्ने उनले बताए ।

जलवायु परिवर्तनलाई उनले ‘सबैभन्दा गहिरो अन्तरपुस्ता शक्ति असन्तुलन’को संज्ञा दिँदै विश्व तापमान वृद्धिलाई १.५ डिग्री सेल्सियसमा सीमित राख्ने लक्ष्य जोखिममा परेको चेतावनी दिए । जलवायु परिवर्तनमा कम जिम्मेवार मुलुक र समुदायले नै यसको सबैभन्दा गम्भीर असर भोगिरहेको उनको भनाइ थियो ।

विश्वमा युद्ध, नागरिकमाथि हुने आक्रमण, मानवतावादी सहायताकर्मीको हत्या तथा अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको अवमूल्यन बढिरहेको उल्लेख गर्दै गुटेरेसले राष्ट्रहरूबीचको विश्वास कमजोर बन्दै गएको बताए । विश्वका विद्यमान विभाजनहरू झन् गहिरिँदै गएको भन्दै उनले विश्वव्यापी सहकार्य कमजोर हुन नदिन सबै मुलुकलाई आग्रह गरे ।

विश्वलाई अलग–अलग आर्थिक तथा सुरक्षा गठबन्धनमा विभाजन हुनबाट रोक्नुपर्नेमा जोड दिँदै उनले पारस्परिक निर्भरता र साझा नियममा आधारित अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने बताए ।

प्रविधि र कृत्रिम बुद्धिमत्ताबारे बोल्दै गुटेरेसले प्रविधि आफैँमा खतरनाक नभई उत्तरदायित्वबिनाको प्रविधि खतरनाक हुने बताए । बालबालिकालाई नियमन नगरिएका प्रविधिको परीक्षणको माध्यम बनाउन नहुने र जीवन–मरणसँग सम्बन्धित निर्णय मेसिनको जिम्मामा दिन नहुने उनको भनाइ थियो । उनले स्वचालित घातक हतियार अर्थात् ‘किलर रोबोट’लाई भविष्यमा कुनै स्थान दिन नहुने चेतावनीसमेत दिए ।